Ngay tức thì một tốp nhau nhau túa ra. Trước những bàn tay trẻ con răn reo đen nhẻm, tôi đành bất lực tay khư khư giữ lấy cái máy ảnh phần sợ nhỡ bị giật phần cũng chả còn đồng xu lẻ nào. Những âm thanh giận dữ bật lên đuổi theo tôi đang cun cút sải bước…
Sáng tối mặt người
Năm đã xa, 2011, nhờ sự giúp đỡ của Tập đoàn Viễn thông Quân đội Viettel nên tôi có chuyến công cán đến xử sở Haiti, nơi Vietel đang có kế hoạch triển khai đầu tư viễn thông lớn ở đất nước này.
Đất nước non mười triệu người, 95% dân Haiti là người da đen. Nhưng phạm vi bài viết này, tôi không nói chuyện màu da đen trắng mà ở xứ nào cũng vậy, vẫn muôn thuở là chuyện sáng tối mặt người.
Ông Giời ăn ở hình như chẳng cân thì phải? Về địa chính trị thì ngay sát nách Hoa Kỳ tưởng lây cái phần hanh thông nào đó nhưng đã nghèo thì chớ dân lành quốc đảo Haiti luôn gặp họa.
Họa bất ổn chính trị liên tiếp diễn ra. Thời điểm chúng tôi đến, vừa xảy ra trận động đất kinh hoàng. Chỉ có 3 phút mà làm toạc toàng toang quốc đảo Haiti mà như nhiều người nói, rằng phải mất 30 tỷ USD thì mới đưa Haiti trở lại cái thời … 30 năm trước! Cộng đồng quốc tế đang xúm tay cùng chính thể của ngài Tổng thống kiêm ca sĩ Martelly ra sức khắc phục thảm họa.
Chúng tôi đang tới một địa điểm mà “ quân” của Vietel đang chung sức khắc phục hậu quả trận động đất.
Rón rén trong nắng chiều xiên khoai ( chợt giật mình nhớ ra bên nhà bây giờ tầm 4 giờ sáng) lại luôn phải hếch mắt chông chừng những vòm bê tông lủng liểng chênh vênh đã lìa một nửa khỏi thân nhà có nguy cơ úp chụp. Thêm cảm giác rờn rợn trong ánh chiều xứ người, khi nhớ lại những thông tin rằng, không biết thực hư đến đâu cái chuyện lộn xộn mất an ninh những là cướp giật bắt cóc! Tăng mãi cảm giác bất an khi qua những căn lều tối om của LHQ tài trợ. Nhoáng cái từ ngách lều nào đó lóe lên những ánh nhìn nghi ngại. Giơ máy lên là bắt gặp ngay những tiếng la ó phản đối! Sao vậy? Họ không thích không cho chụp ảnh, thế thôi! Nghe nói họ ghét cánh nhà báo nhất là ký giả nước ngoài. Báo chí từng có nhiều bài tố dân tị nạn. Rằng ban đêm dạt vào đâu đó… Ban ngày mới lò dò trở lại căn lều của LHQ dựng. Cốt ăn gian lấy mấy đồng tài trợ?
Xe chúng tôi dông tuốt lên một đỉnh núi nơi có mấy trạm BTS của Viettel. Anh tài người Haiti tên là Miluc khá thiện nghệ. Viettel Việt Nam đầu tư xứ người thường tự lực lắm cái nhưng có thứ dứt khoát phải thuê là lái xe. Dạo đi Campuchia nhờ thiện nghệ và tháo vát của người lái xe mà tôi đến được ngôi Đền thiêng Prech Vihia đang tranh chấp với Thái Lan. Đi cũng như về may đều an lành.
Xe ngoằn nghèo bươn dốc và những vô số khúc ngoặt chóng mặt tưởng có lúc quẹt phải những khu nhà ổ chuột ven đường. Nhưng khi lên cũng như lúc xuống tuy luôn phải oặt người nhưng không sao. Đổ dốc được một lúc, theo đề nghị của chúng tôi, Miluc cho đỗ xe để mấy anh em chụp ảnh. Lợi thế từ trên độ cao này, mọi thứ cứ là mồn một. Toàn cảnh hơn những vệt nhà cửa ngổn ngang của trận động đất khủng khiếp mới xảy ra tháng trước cùng đoạn vịnh biển trải dài. Và cũng nhếch nhác tang thương mồn một những khu nhà ổ chuột của dân nghèo bám vào sườn dốc. Từng qua những khu nhà ổ chuột đây đó như vùng Nam Phi chẳng hạn nhưng không ở đâu lại bần hàn nhuôm nhoam như ở xứ Haiti này? Hình như ở đây nhà không có cửa? Mọi thứ cứ là thông thống mồn một.
Rút kinh nghiệm để không bị la ó, tôi chẳng dám hướng ống kính vào những thân hình đen nhẻm tả tơi thứ đồ mặc được gọi là áo quần. Thông thống mồn một mấy người, chắc là cả nhà đương xúm xít quanh một cái chảo chẳng biết đựng thức gì ngó cũng đen thui. Tầm bữa tối rồi. Lác đác cũng có nhà khá hơn, họ vắt vẻo trên những chiếc ghế châu vào một bàn ăn gỗ. Chợt thấy mình quá lố khi cứ song hành sát sạt với cảnh thường nhật lam lũ. Nhất là những ánh mắt tò mò cứ chiếu cái nhìn không mấy thân thiện.
Thuận chân đổ dốc, tôi cứ bước thấp bước cao bất đắc dĩ mà đi “duyệt” đội hình cần lao của một góc thủ đô Haiti như thế.
Bất ngờ mấy đứa trẻ rách rưới trần truồng hướng về tôi với cái cười vẻ thân thiện. Như từ ngách vô thức, tôi rút ra mấy đồng xu lẻ Haiti ấp vào tay bọn trẻ .
Ngay tức thì một tốp nhau nhau túa ra. Trước những bàn tay trẻ con răn reo đen nhẻm, tôi đành bất lực tay khư khư giữ lấy cái máy ảnh phần sợ nhỡ bị giật phần cũng chả còn đồng xu lẻ nào. Những âm thanh giận dữ bật lên đuổi theo tôi đang cun cút sải bước…
Sao xe của Miluc lâu xuống thế nhỉ? Có lẽ đã gần non tiếng đồng hồ. Chợt mỉm cười nghĩ đến thói hám việc của hai đồng nghiệp cùng đi bên VTV truyền hình. Chắc giờ này chúng đang mải mốt ghi hình. Có phải nhà báo Việt Nam nào cũng có chuyến hành nghề ở xứ người ở một quốc gia có nhiều biến động như Haiti xứ Châu Mỹ như này?
Đã chạng vạng từ khi nào. Những con xe đổ dốc đã lóe sáng đèn pha nhưng nhìn lên chẳng thấy cái xe trắng quen thuộc của Miluc chở đoàn nhà báo chúng tôi đâu cả. Tôi hơi hoảng khi chợt nhớ cái điện thoại bỏ trong vỏ máy ảnh hổi nãy đã bỏ quên trên xa trên xe. Nhưng vẫn vững niềm tin rằng chỉ có một con đường độc đạo này thôi, Miluc lạc sao được. (Giá như tôi biết niềm tin ấy ngớ ngẩn đến như thế nào bởi trước đó do thông thuộc địa hình nên Miluc đã cho xe quẹo vào một con đường tắt)
Trời đã nhập nhoạng. Và tôi cũng đã thật sự hoảng. Trần thùi lụi ở một nơi người không thiếu nhưng rợn lên bao thứ hiu quạnh và hai hãi thế này. Trong túi không tiền! Chỉ độc một cái máy ảnh tòn ten. Tôi cố trấn an rằng phải tìm cách bắt xe nhất lúc chiều tôi thấy nhiều xe Toyota màu trắng có chữ UN ( Liên hiệp quốc) to tổ bố chạy qua chạy lại ở đây khá nhiều. Một chút hy vọng, chắc chắn nhờ họ mình sẽ về được Natcom ( Trụ sở của Vietel ở Haiti) Hoặc không có xe LHQ thì đi nhờ xe khác cũng được?
Hóa ra tôi đã thơ ngây nghĩ vớ vẩn thế. Chả có cái xe nào như đã tưởng tượng ra. Lặng người nghĩ đến quyết định đi bộ… Nhưng lối nào để rẽ đây? Loáng thoáng cũng phải trên hai chục cây số chứ chả ít?
Cố không tỏ ra quýnh quáng, tôi làm bộ thư thả bước… Nhưng hồi lâu chả có ánh đèn pha nào cả. Đèn đường không có. May mà cách mấy đoạn có vệt sáng ắc quy trong nhà hắt ra. Thứ ánh sáng ấy như càng tăng thêm vẻ lạnh lẽo và càng góp sức tố tôi đang bị lạc. Sao chả thấy vị cảnh sát nào thế này? Thoáng ý nghĩ nếu có bề gì thì đành chịu mất cái máy ảnh. Bừng lên cơn giận vô cớ sao cánh đồng nghiệp lại nhẫn tâm bỏ lại… mình thế này? Giận cả việc nổi hứng bất tử vác máy đi một mình lẫn việc để quên điện thoại trong xe!
Tôi hoảng hồn khi có tiếng chân và cả tiếng thở gấp phía sau. Nhẹ né vào ven đường thì hai thằng bé, mà màu da đen không thể đen hơn! Chúng như tách ra từ bóng đêm trần trùng trục ào đến. Sát bên, thấy tôi đang thủ thế, các hắn đột nhiên cười rộ. Màu trắng của hàm răng ánh lóa trong đêm ( sau này tôi nghĩ luyên thuyên là màu cười) không biết chúng cười gì nhưng thấy chúng đứng yên khiến tôi có ngay chút an tâm. Líu lo ríu ran tràng thổ ngữ ( chắc tiếng Cờ lê ông ( Cléon, tiếng Pháp bồi) nhờ ánh sáng duy nhất ngọn đèn gần ngã ba, một đứa hướng về phía tôi với vẻ mặt rất thành khẩn.
Chúng chỉ gì đó lên dốc… Tôi chịu không biết được cái gì đương xảy ra.? Hấp tấp thử giở tiếng Pháp bồi may ra? Đại loại tập trung vào tiêu chí “xe màu trắng? Trên xe có 4 người? Lái xe là người Haiti?” Tức thì chúng gật. Có vẻ như quân ta đang đi tìm? Thôi cũng đành liều theo…
… Khi đã ngồi trong căn phòng ấm áp của Natcom, tôi vẫn bị đám “quân ta” xỉ vả cái thói nổi hứng bất chợt cùng việc không tuân thủ nội quy công tác! Riêng tôi chỉ dấy lên cảm giác ân hận là không kịp có chút quà chi cho hai thằng bé ấy cả!
Mãi sau mới biết. Số là thấy xe của Miluc (đã rẽ ở một ngã ba ) quay lại chỗ cũ đôn đáo bổ đi các ngả, hai thằng bé nhà ở ngay chỗ đỗ xe, cứ thấy người trong xe bươn bả nháo nhác! Chúng không biết người trong xe đi tìm cái gì? Mãi hồi lâu quay lại chỗ cũ (Miluc khi ấy mặt tái mét cực kỳ lo lắng bởi tình hình bất ổn ở ngoại ô Thủ đô Port-au- Prince và tin rằng tôi đã bị bắt cóc! Nhưng anh vẫn hy vọng tôi sẽ quay lại chỗ xe dừng) hai thằng này mới biết họ đang tìm người và chỉ cho biết tôi đi về hướng nào. Miluc sai chúng chạy lại về phía tôi đã xuôi dốc…
Chỉ khi anh Thành, Tồng Giám đốc Natcom kể lại chuyện mới vừa xảy ra mấy tháng trước tôi mới thấy tởn. Cậu Đồng, trong một đơn vị đối tác của Natcom bị bắt cóc cùng với một đồng nghiệp người Haiti tại tỉnh giáp biên với Dominique. Tin Đồng mất tích nhiều ngày được loan báo cho các đơn vị cảnh sát quốc gia nhưng truy tầm mãi vẫn không thấy tung tích gì. Mấy ngày sau, bất ngờ chúng bắn tin đòi tiền chuộc. Việc thương thảo đang tiến hành thì lạ chưa, cậu Đồng thương tích đầy mình lù lù mò về đơn vị. Chuyện vượt thoát của Đồng cùng một đồng nghiệp Haiti khá dài. Đại để Đồng khi bị bắt bị bịt mắt nhưng vẫn nhớ mang máng là bị giải đi qua 3 con dốc. Trong sào huyệt của bọn bắt cóc, Đồng vẫn ngầm mưu việc trốn. Thời cơ đã đến nhân lần bọn canh gác sơ hở. Đồng đã lăn, đã trườn qua 3 con dốc trong sự mang máng ấy và tìm về được đơn vị. Trong vòng tay đồng đội, Đồng đã ngất đi mãi 4 ngày sau mới tỉnh và kể lại câu chuyện vượt ngục hy hữu…
Điều lạ đã xảy ra, những tưởng sau cú ấy Đồng sẽ xin về nước nhưng anh đã tình nguyện xin vào làm ở Viettel và xin ở lại ngay cái tỉnh giáp biên mà mình đã gặp họa. Ý chí và quyết tâm ấy của Đồng đã động viên anh em Viettel đang công tác đầu tư bên này rất nhiều!
Một hôm, chúng tôi bất ngờ được gặp vị Tổng thống huyền thoại kiêm ca sĩ quốc đảo Haiti. Ông thân hành tới thăm và làm việc với những người thợ của Tập đoàn Viettel. Vị thuyền trưởng dẫn dắt con tàu đang đầy mình thương tích – quốc đảo Haiti, diện tích chỉ non hai tỉnh Thanh Nghệ gộp lại nhưng có tới gần 10 triệu dân? Non mười triệu dân nhưng hơn 50% tài sản đất nước nằm trong tay 1% người giàu có phong thái khá giản dị hồn nhiên!
Tôi có dịp ngồi với bếp trưởng Vũ Đức Thăng có một lúc mà nghe lắm cái lạ. Phụ trách bếp Natcom, mỗi Thăng và Kiên cùng 5 người Haiti ( có 3 phụ nữ). Khi sang đây Thăng đang phụ trách một nhà hàng ở Hà Nội, kiếm cũng bộn bạc. Phải chọn được người có kinh nghiệm quản lý tổ chức lẫn biết kỹ thuật nấu nướng. Mối quan hệ quen biết nào đó Anh nuôi Thăng đã lọt vào tầm ngắm và được Viettel chọn. Thăng đã vui vẻ sang xứ Tây Bán Cầu này hầu hạ (từ của Thăng) cơm nước cho anh em Viettel.
Thăng chọn Kiên làm phó. Hai thày trò mặt nhăn như bị không phải mấy ngày giời lử lả trên các chặng bay mà khi thấy đống bát đĩa sứ chuyển bằng đường tàu biển sang vỡ gần hết. Đành phải thay bằng nhựa. Nhưng cái bỏ vào bát vào đĩa mới quan trọng. Thực phẩm chiến lược có lẽ là nước mắm là mì tôm. Nhưng nước mắm đã đành phải rất dè sẻn nhưng chả lẽ để anh em cứ đánh mãi nước mắm suông? Nhiều anh em sang đây không quen đồ ăn xứ Haiti lẫn mì tôm người người xọp đi. Hậu cần thực phẩm tại chỗ ngoài chợ ra phải trông mong vào dân địa phương. Chợ thì thất thường bữa đực bữa cái nên hướng chiến lược phải khai thác nguồn thực phẩm tại chỗ qua người bản xứ. Lựa mãi mới được 5 người. Ngoài khâu nhân sự Thăng và Kiên phải học thêm tiếng Pháp. Ngặt nỗi, dân đây lại dùng tiếng Cleon ( loại tiếng Pháp biến âm) Lại mày mò học tiếp tiếng Cleon thì mới đủ vốn từ để mà giao dịch với 5 vị phụ tá kia mà triển khai tác chiến từ việc nấu thức Việt đến khâu khai thác thực phẩm tươi sống.
Đầu bếp Thăng đã biết chuyện tôi bị lạc và được bọn trẻ giúp như nào. Anh đã vui vẻ hào hứng kể cho tôi nghe chuyện bọn trẻ con Haiti rất thông minh mến khách. Lại đang nói chuyện thực phẩm khan hiếm. Thăng cho biết may mắn xứ quốc đảo này cũng có vài loại rau quả trong đó có cả mồng tơi rau đay. Cua đồng xứ này không có nhưng qua cách tả của Thăng thì có vẻ hao hao thứ cua biển loại nhỏ hoặc mới lột hoặc thứ như loài dạm? Giã nhỏ lọc kỹ, khử mùi hoi lại có vị rau đay mồng tơi trợ giúp nên cũng bắt miệng. Dân xứ này nhiều người suy dinh dưỡng nhưng lạ là không quen xài tôm hùm khá sẵn ở biển Haiti. Họ cũng đánh bắt nhưng dùng làm thức ăn cho lợn.
Câu chuyện tìm ra… rau muống ở xứ này hơi bị ly kỳ. Một ngày nọ, mấy cậu bé, con của người đầu bếp Haiti đến chơi với mẹ chúng đang làm chỗ bếp ăn của Viettel. Cả mấy mẹ con tròn mắt khi thấy ông chủ của mình nâng niu thứ rau gì đó dài ngoằng đã úa vàng xuýt xoa vì bị nẫu úa khá nhiều do vận chuyển từ Việt Nam sang bằng đường biển. Thứ trân quý của người Việt mà họ không biết? Rau muống! Một thằng bé reo lên cho biết cách đây khá xa có một khu đầm lầy mọc nhiều thứ này lắm! Thằng bé xăng xái dẫn đi. Lọ mọ mò tới nơi. Hóa ra rau muống thật!
… Bữa tôi rời Haiti, do mệt phải xoài người chiếc ghế nhà ga bay Port-au- Prince hồi lâu thì trong cơn thiu thiu ngủ có một bàn tay dịu dàng lay dậy. Trước tôi là một người đẹp da màu trong sắc phục hãng Hàng không quốc gia Haiti. Cô bảo đưa hộ chiếu. Ngạc nhiên chưa hiểu chuyện gì thì cô đã thoăn thoắt bóc ra tấm phiếu gửi va li mà người ta đã dán ở quầy Chek-in. Cô đính lại tấm khác cười xin lỗi rằng, hồi nãy người ta đã đính nhầm!
Cho đến bây giờ tôi vẫn không hiểu tại sao cô nhân viên nọ lại tìm ra cái người cần tìm trong ngàn ngạt người ở ga bay Port-au- Prince chiều muộn ấy?
Dưới cánh bay kia cứ dần xa Thủ đô Port-au- Prince. Đang xa dần những cậu bé đen nhẻm lam lũ từng là ân nhân của tôi của anh em thợ Vietel!
Đất nước Haiti nham nhở vì động đất, lam lũ đói nghèo cùng những sáng tối mặt người đã hợp nên nỗi nhớ của riêng tôi.
Trên chuyên cơ
Chắc hẳn nhiều người còn nhớ, có một phi công anh hùng từng lái A.37 của đối phương làm binh biến dội bom xuống Dinh Độc lập và sân bay Tân Sơn Nhất tháng 4 năm 1975. Đó là Nguyễn Thành Trung. Sau này anh là một tay lái cừ khôi trong đội bay chuyên cơ của Vietnam Airlines. Ngay cả khi chững chạc ở nhiều vị thế trong đó có chức danh Phó Tổng giám đốc Vietnam Airlines Nguyễn Thành Trung vẫn phải… bay. Vì người ta cần anh. Những chặng đường trời dài dặc xuyên đại dương xuyên lục địa chẳng thể thiếu tay bay Nguyễn Thành Trung!
May mắn có mặt trong nhóm báo chí với thân phận phóng viên tháp tùng, lần này tôi lại được có mặt trên chuyến chuyên cơ chuyến thăm hữu nghị chính thức Hoa Kỳ của Thủ tướng Phan Văn Khải tháng 6 năm 2005.
Trên đường trời, có những thời điểm vào giữa đêm khuya khoắt, đèn đóm trên các khoang được điều chỉnh chỉ còn là làn sáng mờ ảo, hành khách trong chuyến chuyên cơ đang thiêm thiếp trong giấc ngủ chập chờn, tôi chợt nhớ tổ lái trên kia giờ này đang chong lẫn căng mắt trên chặng lộ vân…
Vì nhiều lần đi chuyên cơ nên cánh báo chí quá quen thuộc với tổ bay lẫn tiếp viên Hàng không. Nhưng để được bước vào khoang lái, vẫn phải được phép!
Tôi khẽ lách người vào khoang lái. Nhìn chiếc mũ bay của người anh hùng trận mạc năm xưa đang im phắc chỉ thấy hai bàn tay đang thuần thục với các động tác thoắt nghĩ đến cái câu chọn mặt gửi vàng! Ấy là vận mệnh từng ngần ấy các thứ VIP trên chiếc máy bay này đang nằm trong tay Nguyễn Thành Trung, cao hơn thế, là cơ chế là đất nước đang chọn các anh để làm chiếc cầu nối thành con đường ngắn nhất để gần thêm các khoảng cách, những dị biệt hữu hình lẫn vô hình trong những cuộc canh tân để đất nước bớt nghèo bớt khổ!
Chín tầng trời. Khái niệm ấy để chỉ độ cao bao nhiêu theo cách nói của người xưa của dân gian nhỉ? Ba mươi bảy ngàn phít ( 37.000 feet) tương đương với 11 cây số mà độ cao của Boeing- 777 đang đạt tới đã là chín tầng giời chưa nhỉ? Chịu! Ban ngày nếu trời tốt chỉ thấy những lớp mây bông mây nõn trên những tầng giời của xứ người chừng như khang khác mây thường xứ mình? Lừ lừ mây. Lừ lừ sông núi thành phố làng mạc cánh đồng bên dưới. Ấy là do là có kính mê ca giảm tốc đấy. Chứ chiếc chuyên cơ đang lướt với tốc độ 980 km/ giờ hoặc hơn.
Một bận ngó vẻ thư thả trong chế độ bay tự động, Nguyễn Thành Trung ngoái lại với tôi cho biết như vậy… Câu chuyện lúc đứt lúc nối trên độ cao 10 cây số ấy, tôi mới bừng ra cái điều mà khi trên mặt đất còn rất mù mờ. Nói tóm lại là thế này: Lái Boeing khác Airbus. Điều khiển chuyên cơ lại càng khác so với lái máy bay thương mại mà chúng ta vẫn thường đi! Dĩ nhiên, nói ra điều ấy, tôi muốn khẳng định rằng hai loại lái, à quên các loại lái đường trời và đường bộ đều quan trọng như nhau trong việc chuyên chở thứ hàng hoá đặc biệt là con người, mà trên đường trời, mọi thứ dường như cũng mong manh hơn dưới đường đất?
… Lấp lánh xanh. Lừ lừ đỏ ngoài kia là những ngôi sao trời. Trong làn không khí tinh khiết, trong độ lạnh âm 49 độ C nên ngó chúng to và sáng lạ thường. Chốc chốc lừ lừ đỏ mồn một bằng mắt thường là những chiếc máy bay chở khách. Đường trời Âu Mỹ và Phi cũng tấp nập nhộn nhịp chứ không quạnh quẽ như tôi tưởng? Chao ôi, nói dại mồm, tỷ lệ va quệt trên lộ vân này tôi có đọc đâu đó trên một cuốn tạp chí hàng không là “ một phần triệu” chi đó! Thế mà vẫn cứ xảy ra thì quái thật! Thôi lạy các Đấng Trời, Phật lẫn Chúa với Thánh Ala, các ngài bên trên hay ngay cạnh hoặc mé dưới phù hộ!
Trên đầu và chung quanh tôi là vô vàn các nút đang loè xanh màn huỳnh quang. Mỗi một nút như thế đều liên quan không ít thì nhiều vận mạng của mỗi hành khách trên chuyến bay. Mỗi lần bay xa như thế này, chuyên cơ phải qua không phận của hàng chục nước Châu Âu, Châu Mỹ, Châu Á, Châu Phi. Cái thứ tiếng Anh qua bất kỳ một châu lục nào, qua không phận của bất cứ quốc gia nào vẳng lên độ cao này đều chuẩn mực như nhau theo qui định chuyên môn của ICAO (Tổ chức hàng không quốc tế)! Người nghe nó cũng phải tương thích những chuẩn chỉnh để mà sẽ không bao giờ được phép nhầm lẫn trong việc hỏi đáp! Những câu hỏi đại loại có phải chuyên cơ số…. Hồi giờ…. đang bay đấy không? vv… Sẽ là không bao giờ có cái chuyện “à à, sory” như thứ giao tiếp bình thường khác hay nhỡ ra dưới mặt đất. Bởi à à ngắc ngứ tí tẹo thôi là cái chuyên cơ kềnh càng với sứ mệnh trọng yếu này sẽ là một thứ vật lạ xâm phạm FIR ( vùng thông báo bay) xâm phạm bầu trời một quốc gia có chủ quyền. Và câu trả lời ngay tức khắc sẽ là tên lửa đất đối không, không đối không hoặc lực lượng tiêm kích sẽ lôi cổ xuống mặt đất!
Có lẽ hơi hiếm so với nhiều nước là Việt Nam và Hãng hàng không quốc gia Vietnam Airlines chưa có một đội chuyên cơ riêng. Những lần các vị lãnh đạo cao cấp đi công tác nước ngoài, loại máy bay vẫn thường bay thương mại như Boeing, Airbus được cải tạo bố trí chút xíu cho nó thành… chuyên cơ! Gọi là cải tạo cho oách thế thôi chứ chỉ là những chiếc riđô vải giữa các khoang đoàn đại biểu chính thức với tuỳ tùng doanh nghiệp và báo chí! Gần đây, ta thứ mua thứ thuê được mấy máy bay cỡ như chiếc Boeing- 777 này là loại chả kém cạnh mấy trong mặt bằng chuyên cơ quốc tế. Ngó chiếc chuyên cơ cao ( 10,6m) mười mét sáu, dài ( 63,7m) sáu mươi ba mét bảy, sải cánh dài ( 60,9) sáu mươi mét chín chĩnh chiện, sang trọng trên sân đỗ những quốc gia Âu Mỹ, trên thân nổi bật logo đoá sen vàng cùng hàng chữ Vietnam Airlines thấy vị thế Vietnam Airlines trên trường quốc tế cũng chả đến nỗi nào! Ngày nào ta còn phải thuê người lái của nước ngoài, thuê người của Hãng bán máy bay cho ta. Mà nay tất tật các chuyến chuyên cơ, bay cao, bay xa mười ngàn cây số đường trời như thế đều do người lái của ta đảm trách… Chưa có đội chuyên cơ nhưng ta đã có đội ngũ người lái chuyên cơ. Con số ấy là bao nhiêu và những ai, có lẽ đang là một bí mật quốc gia nhưng tôi biết không nhiều lắm và họ được tuyển chọn kỹ càng từ những người chuyên lái máy bay thương mại.
Bay thương mại đã phải khéo đã giỏi. Bay chuyên cơ, những phẩm chất ấy càng phải nổi trội hơn. Cộm cán cỡ Nguyễn Thành Trung, rồi cỡ như các Philot Nguyễn Viết Xiêm, Nguyễn Hồng Lĩnh, Phan Xuân Đức… đã từng được đào tạo chu đáo ở Châu Âu, ở Mỹ ở Úc với thời gian không phải ngắn và cường độ học hành chẳng phải thư thả gì. Mới ngày nào bay Bắc Kinh chở Tổng Bí thư Lê Khả phiêu trên chiếc Airbus- 320 nay chĩnh chiện trên chiếc Boeing loại hiện đại. Ngồi ngó các anh thao tác và nghe chuyện cũng chỉ là qua loa thôi đã thấy cái khắc nghiệt thay cái nghề bay chuyên cơ. Ngó những thao tác đơn giản khi chuyên cơ đang ở chế độ bay tự động nhưng nghe chuyện mới biết có những phút, chúng tôi bạc cả đầu! Nguyễn Thành Trung một lần nói với tôi như vậy… Mà những phút như thế thuộc về chuyên môn chỉ có người bay mới biết… Chẳng phải lãnh đủ những bằng cấp những chứng chỉ là có thể ung dung ngồi trên buồng lái chuyên cơ mãn đời mà khác nghiệt thay, mỗi năm như thế họ có 6 lần, xin nhắc lại sáu lần thi, 6 lần kiểm tra. Chuyên môn, ngoại ngữ, sức khoẻ… Mà mỗi mục thi, kiểm tra như thế dài thượt những barem. Tụt khoản nào trượt một dòng nào trong barem ấy coi như đi đứt không có chuyện chiếu cố xin xỏ gì bởi cái nghề chở loại hàng nhạy cảm đòi hỏi thế, bắt buộc thế!
“ Cái nghề này là phải học suốt đời” Một lần anh Trung bộc bạch như vậy. Nguyễn Thành Trung, một người bay do Mỹ đào tạo trước đây và sau này qua nhiều trường nhiều hãng hàng không danh tiếng trên thế giới đào tạo bổ túc. Một trong những người có số giờ bay chuyên cơ cao nhất mà còn nói thế… Mỗi một chặng bay kiểu non-stop một mạch thường 9-11 tiếng trên đường trời. Dưới đất xứ Âu, Mỹ Á, Úc… rồi ngay xứ mình thôi, có biết bao thứ quyến rũ mà người bay dù là chuyên cơ nhưng đâu phải thần thánh chi? Thế mà phải quay ngoắt đi, quay ngoắt nhưng phải cho khéo trước một thức mời, thứ quen thứ lạ. Phải quay đi trước một ánh mắt âm thầm khi thì lộ liễu nồng nàn! Vô số thứ khắc nghiệt nhưng phải chấp nhận vì một lý do đơn giản: được ở trong nghề!
Ngó động thái của Xiêm của Đức của Nguyễn Thành Trung khi húp vội bát mỳ ngay trên ghế lái mà quanh anh bạt ngàn những sao trời cũng như cái kiểu ngủ tranh thủ của các anh trên ba chiếc ghế phía khoang hành khách, tôi thấy đâm gần thêm người của cái nghề xa lạ này và thấy nghề trên trời ấy cũng chả khác bao nhiêu bao thứ nghề lầm lụi kiếm sống dưới mặt đất đang ràn rạt những người kia!
***
Chao ôi! Một lần trên đường trời, tôi phải thầm thốt lên như thế bởi chỉ có may mắn thì ở độ cao 9, 10 cây số ngay tại buồng lái chiếc Airbus, chiếc Boeing chuyên cơ thì mình mới mồn một thu vào tầm mắt những hình ảnh dưới mặt đất! Tốc độ gần ngàn cây số một giờ, nhưng ở độ cao này, quan sát ngắm ngó những ảnh hình nó vẫn mồn một như đi ô tô vậy? Ngút ngàn trải rộng dưới kia là hình ảnh hoang mạc, sa mạc. Có lần tôi sút reo tướng lên bởi ngạc nhiên chưa, ngộ nghĩnh bắt mắt dưới kia là hàng đàn lạc đà nghễu nghện, giăng dài. Rồi nhoáng cái là những ốc đảo thứ vàng xám, thứ xanh tươi. Qua không phận mấy quốc gia Trung Á, những đỉnh núi nhọn hoắt tua tủa chĩa lên trời như những lưỡi gươm dựng ngược. Rồi những hồ nước xanh lơ. Rồi đâu đó là những đỉnh núi phủ đầy tuyết đứng cô đơn trầm mặc.
Có lần xuyên Thái Bình Dương ban đêm liền 7-8 tiếng. Biển không phải là đen kịt mà lúc mờ lúc nhập nhoạng. Bắt mắt là những con tàu hàng cũng xuyên đại dương. Từ trên cao ngó xuống con tàu cứ như đang neo đậu bình yên.
Cái lợi thế của tầm quan sát có lẽ là góc nhìn trên buồng lái rộng vô cùng. Một lần anh Phan Xuân Đức nói với tôi, có lần ban đêm bất thần gặp những cơn giông, có tia chớp xanh lẹt loằng ngoằng kéo dài dễ hàng trăm dặm!
Lần được phép vô buồng lái giữa ban ngày ban mặt ấy, không biết chia xẻ cảm giác lẫn cảm xúc với ai, tôi liều bộc bạch với Nguyễn Thành Trung rằng tại sao cái nghề phi công như các anh lại không có ai kiêm thêm cái nghề tay trái là chụp ảnh nhỉ? Ở độ cao cùng khí hậu lẫn khí quyển cứ là trong văn vắt này thì hiệu ứng chụp ảnh nó ưu việt vô cùng ( Cũng phải mở ngoặc rằng, cái thời điểm tôi bộc bạch như thế hình như người ta chưa phát minh ra thiết bị Flycam. Tất nhiên cái góc thiết bị Flycam chiếm lĩnh bằng sao được tầm nhìn và góc máy trên cái buồng lái chiếc chuyên cơ Boeing này?) Bất ngờ khi nghe tôi than tiếc đại khái như vậy, anh Trung cười nói ngay rằng trong đội bay trên thế giới có nhiều tay máy cự phách lắm. Rằng có lẽ tôi chưa biết chưa đọc được đấy thôi.
Lần ấy tôi vẫn chưa nguôi nguội cơn hăng xẻ chia rằng cái nghề bay các anh tất nhiên phải có bản lĩnh, sức khỏe và tinh thần thép thì mới trụ được. Rằng nghề nó chọn người chứ người có muốn nếu không có phẩm chất ấy làm sao mà chọn được? Nhưng gì thì gì, bù lại cái nghề này nó có đặc quyền riêng. Các anh được may mắn sở hữu cái thứ văn phòng làm việc có hàng triệu cái “viu” đẹp nhất thế giới. Những cái cưả số, những tầm viu không bao giờ nhàm chán vì không có cái nào trùng lặp!
Nghe vậy người anh hùng Nguyễn Thành Trung chỉ nở thêm một nụ cười thông cảm! Và hơi bị bất ngờ, anh nói thêm cùng động thái chỉ tay ra cửa sổ “ Đến cái thứ mây cũng khác…”
Cũng nói nhỏ điều này, tôi đã “ thuổng’’ tinh thần câu nói của anh Trung khi sau này đặt tên cho một cuốn sách của mình là “ Khang khác mây thường”
Sẽ thiếu đi một vế đối hoành tráng trên lộ vân nếu không nhắc tới những tà áo dài tha thướt sắc hoa đào của đội ngũ tiếp viên chuyên cơ. Các khách khác thì tôi không tường lắm nhưng cánh báo chí trên chuyên cơ cứ thi thoảng lại quấy phiền họ? Có nhiều nhặn gì, mỗi chuyến thăm, mỗi đợt đi về chỉ hơn kém chục nhà báo. Chặng lộ vân hơn hăm mấy tiếng đồng hồ như thế, bên ngoài chói chang nắng trưa trời xứ người nhưng là giờ ngủ theo múi giờ Việt, theo đồng hồ sinh học của người Việt mình thì các rèm nhựa trong chuyên cơ sập xuống. Nhà bay phát hẳn cho cái bịt mắt để dễ ngủ nhưng mấy anh ký giả ngày thường giờ giấc vốn đã rất lung tung đâu có tuân thủ theo nội quy ấy. Cũng phải có chút thông cảm rằng họ đâu có được ngủ, không được phép ngủ! Những tin, những bài đang giục họ để chút nữa xuống sân bay đến nơi đón là bắt buộc phải Email phải Fax về cho cánh thư ký toà soạn ở nhà vốn cực kỳ khó tính đang chong chong mắt đợi! Thôi thế là các nhân viên nhà bay phải ngó lơ trước những vòm sáng đèn trần toả rất ấm trên những bàn phím máy vi tính, trên những trang viết. Cũng như trước đó các em đã phải vui vẻ xếp gọn đồ lề của nhà bay để mỗi anh ký giả thoải mái một hàng ghế mà ngồi tác nghiệp.
Chao ôi ở nhà ấy mà, bát mỳ người nhà nấu cho còn khụng khà khụng khiệng nhưng ở trên trời này sau một hồi gõ máy thấy vị mỳ ăn liền nó chả kém mấy vị phở Bát Đàn, phở Thìn Lò Đúc? Hay là có tà áo dài màu hoa đào thướt tha kèm chất giọng dịu mượt bên cạnh “Chú à, anh à… chịu khó ăn chút cho nóng…” Mà hình như những tín hiệu của bàn phím khi nối lại với nhau thành con chữ trên trời này cũng xuôn xẻ hơn vì lẽ khác chứ chẳng phải thời gian lẫn bài vở câu thúc?
Có một lúc. Có một lần trên chặng lộ vân ấy, cái thằng tôi giật thột vuột cái câu “thôi chết rồi…” Cái câu thốt mang âm hưởng hoảng hốt ấy là khi chình ình trước mắt tín hiệu nhấp nháy báo hết pin trên màn hình chiếc máy vi tính xách tay.
Làm thế nào bây giờ? Nhiều lần đi nên tôi biết phía đuôi chuyên cơ có vị trí mấy ổ điện. Nhưng việc được phép cắm cái phích chiếc Laptop vào là một việc khác. Đơn giản là vì lý do an ninh. Nhỡ máy móc hoặc ổ điện trục trặc thì ai chịu trách nhiệm? Thấy vẻ mặt đờ đẫn của tôi vì cái sự nhỡ việc, một cô tiếp viên khẽ khàng gợi ý rằng cái này phải hỏi tổ lái! Tổ lái, tôi chợt nghĩ ngay đến Nguyễn Thành Trung. Sau một hồi quày quả lại qua với những trình bày, tôi may mắn mượn được cục pin dự trữ của người anh hùng!
… Nguyễn Thành Trung ngoái lại nhắc tôi là chuyên cơ đã bắt vào không phận của Washington D. C nhưng không hiểu sao tôi còn dùng dắng chưa muốn rời buồng lái! Hình như câu chuyện của Nguyễn Thành Trung níu tôi lại với bao câu hỏi còn chưa buột ra hết! Chỉ lát nữa thôi, chiếc chuyên cơ sẽ đáp xuống sân bay quân sự Andrew, nơi giành riêng cho chuyên cơ của các nguyên thủ bây giờ hạ cánh mỗi lần thăm nước Mỹ tới Washington. Sân bay này cũng chính là sân tập của phi công Nguyễn Thành Trung những năm học hành trên đất Mỹ, những năm mà anh phải sắm một gương mặt khác… Hôm sau gặp lại, anh bồi hồi cho hay, khi chuyên cơ chở Thủ tướng Phan Văn Khải và đoàn đại biểu Việt Nam tới Washington DC sắp tiếp đất, hình ảnh khiến anh xúc động và ấn tượng chưa phải là khung cảnh và một số vật chuẩn quen thuộc những năm xa lắc mà là từ độ cao cho phép, anh đã nhìn rõ hình ảnh hai lá cờ Việt Mỹ bay song song trên mảnh đất chưa lành ngày đó! Nguyễn Thành Trung có một số bạn bè cùng học bay ngày ấy ở ngay Washington, khi nhìn thấy hai lá cờ song song, tự dưng anh có ý nghĩ ngồ ngộ rằng nếu như bạn bè anh có mặt trên khoảng đất, bây giờ đã là đất lành mà chứng kiến anh hạ cánh!
______________________
Trong chuyến thăm Hoa Kỳ tháng 6 năm 2005 của Thủ tướng Phan Văn Khải, chiếc chuyên cơ Boeing 777 do anh hùng Nguyễn Thành Trung điều khiển đã 24 lần lên xuống. 37.000 cây số đường trời đã vượt qua và 44 giờ bay liên tục trên không.
Chuyến ấy cùng nhiều chuyến chuyên cơ khác do Nguyễn Thành Trung và đội bay của Vietnam Ailines điều khiển đi, về đều an toàn tuyệt đối!
XUÂN BA
